Chandeshwori Jatra

चण्डेश्वरी जात्रा

| 2019 | Banepa | Nepal | 289 View(s)

Chandeshwori Jatra
Chandeshwori is also known as Jagajanani; Bhagvati, Durga, Chandika, Mahisasur- Mardini, Bhavani, Kalika, Chamund, Kumari and Dumaju.

The temple of Chandeshwori is located at Chandeshwori, Banepa, Nepal

Chandeshwori Jatra is celebrated for 3 day(s), it begins on the 14th day (Bright fortnight) ends on the 1st day (Dark fortnight) and the main day of attraction falling on 15th day (Bright fortnight) of Bachhala , the 7th month in the lunar Nepal Era calendar.

वनेपा चण्डेश्वरी जात्रा को बिशेषताहरु


चण्डी पूर्णिमा को दिन र त्यस्को भोलिपल्ट प्रतिपदा को दिन वनेपा मा भब्यसाथ मनाईने चण्डेश्वरी को जात्रा यस्पाली पनि लक्डाउनले गर्दा हेर्न नपाइने भयो । त्यस्कारण आज घरमा नै बसेर यस चण्डेश्वरी जात्रा को बिशेषता के के हुन भनेर केही याद भएको बिषयमा चर्चा गर्न गइरहेको छु ।
१.. यो चण्डेश्वरी को जात्रा सम्झदा सबभन्दा पहिले याद आउंने कुरा चण्डेश्वरी को स्तोत्र पाठ हो ।
१.१. यो चण्डेश्वरी को स्तोत्र पाठ “ परनाम “ स्तोत्र पाठ भनिन्छ ।
१.२. यो चण्डीपूर्णिमा भन्दा एक महिना पहिले देखि नै वनेपा वासीहरु को घर घरमा “ परनाम “ चण्डेश्वरीको स्तोत्र पाठ भइरहेको हुन्छ ।
१.३. यो स्तोत्र पाठ गर्ने र चण्डेश्वरी लाई आवाहन गर्ने यस जात्रा को एक बिशेषता नै हो ।
२.. यो जात्रा को दोस्रो बिशेषता भनेको यो जात्रा गर्नु भन्दा एक हप्ता अगाडि अष्टमीको दिन भोछिभोया खलकहरु ( स्ये स्ये हरु ) ले चण्डेश्वरीमा बिशेष देवाली पूजा मनाउंछन् ।
२.१. यो देवाली पूजा भन्दा देगुद्य पूजा, दिग्पूजा , दिसीपूजा , आदि बिभिन्न नामबाट गरिने पूजाहरु को पनि यादआउंछ ।
२.२. ती देवाली पूजा अक्षय तृतीया देखि सिथिनख: ( कुमार षष्ठी) को बिचमा बर्षको एक पटक गरिन्छ भन्ने मान्यता छ ।
२.३. यो देवाली पूजा आआफ्नु खलकहरु को सबै परिबारहरु मिलेर तान्त्रिक विधि ले पशु बली चढाएर आफ्नु कुलदेवता र पूर्खाहरु लाई पनि सम्झेर गरिन्छ ।
२.४. सबै खलकहरु मिलेर बिहान समह्यबजी खान्छन् र सॉझपख सीकाभू गर्छन् ।
२.५. साधारण त यस देवाली मा चटामरिको बिशेष महत्व रहन्छ ।
२.६. यो समय र ठाउं अनुसार फरक हुंदैगएको भएता पनि देवाली पूजा को मुल लक्ष एकै हो ।
२.७. तर यहॉ वनेपामा यो एक हप्ता अगाडि चण्डेश्वरीमा गरिने देवाली पूजा को बिशेषता यो छ कि देवाली मनाएपछि रथ जात्रा गर्ने सम्पूर्ण मार्गहरुमा भात छर्दै जान्छन् ।
२.८. यस्को तीन लक्ष्य भएको मान्यता छ । १. जात्रा गर्दा कुनै बिध्न बाधा नआवस् , २. यो एक प्रकार को शान्ति स्वस्ति गरेको हिसाबले हेरिन्छ, र ३. जात्रा राम्रोसंग सम्पन्न होस् भन्ने आशय राखेर गरिन्छ ।
२.९. यसरी यहॉ वनेपामा भोछिभोया स्य स्य खलकहरु ले चण्डेश्वरीमा मनाउने देवाली को बिशेष महत्व छ ।
३.. चण्डीपूर्णिमा को चार दिन अगाडि तीन धारा स्वधा टोलको डबलीमा रथ बनाउने काम प्रारम्भ हुन्छ ।
३.१. यस रथ बनाउने कामको लागि तीस बत्तीस जनाको एउटा कमिति बनेको हुन्छ ।यस्मा नाईकेहरु मानन्धरहरु हुन्छन् ।
३.२. यस रथ बनाउन शालिन्दा भक्तपुर को सल्लाघारी बाट मूल काठ ( तुसीं ) ल्याउने प्रचलन छ ।
३.३. यो मूल काठ भक्तपुरको सल्लाघारीबाट भोछिभोया खलकहरुले नै पूजा गरेर ल्याउने चलन छ ।
३.४. रथ संचालन गर्ने गुठीहरु को नाईकेहरु पनि मानन्धर नै हुन्छन् ।
३.५. चण्डीपूर्णिमाको चार दिन अगाडि नै द्य: कुहां बिज्यागू भनेर गरगहना वनेपा लायकूमा ल्याएर सरसफाइ गर्ने काम हुन्छ ।
४.. त्यस्पछि को बिशेषता चण्डीपूर्णिमा को अघिल्लो दिन बेलुकिपख वनेपाको त: गुठीका ( ठूलो गुठीका) गुठीयारहरुले ठूलो पूजा ( त: क पूजा ) गर्दा खेरि देखिन्छ ।
४.१. यस पूजामा आचाजुहरु को मुख्य संलग्नता र मुख्य भूमिका रहेको पाईन्छ । यस्बाट यो पक्का पनि तान्त्रिक विधि बिधान अनुसार शक्ति साधना गरेर पूजा हुन्छ भन्ने प्रष्ट हुन्छ ।
४.२. यो ठूलो गुठीको पूजा चण्डेश्वरी शक्ति पीठ भित्र बारह वटा बोकाहरु वली चढाएर ठूलो तान्त्रिक विधि अनुसार शक्ति साधना गरेर पूजा हुन्छ ।
४.३. यो पूजा को अर्को महत्वपूर्ण कुरा सो पूजा को दिन पूजा पाठ गरी घर घरमा भोज खाने चलन छ ।यस्बाट पनि यस पूजा को महत्व बुझ्न सकिन्छ ।
४.४. यस्लाई यस चण्डीपूर्णिमा जात्रा को लागि चण्डेश्वरी माईको स्वागत सत्कार र शान्ति सुरक्षा दिएकोमा धन्यबाद दिएको पूजा पनि हो ।
४.५. यस शक्ति पूजाबाट शक्ति उत्पत्ति हुन्छ र वनेपा वासीहरु ले शक्ति प्राप्त गर्दछन् भन्ने मान्यता छ ।
५.. यस चण्डेश्वरी जात्रा मा हुने अर्को एउटा बिशेषता भएको कुरा “ मत पूजा “ लाई लिन सकिन्छ ।
५.१. चण्डीपूर्णिमा को दिन बिहानै मिरमिरे उज्यालो मा हजारौ को संख्यामा चिराक बालेर बाजागाजाका साथ वनेपा लायकुमा जम्मा भएर त्यहॉबाट जलेश्वर शिवलिंग को लागि प्रस्थान गर्छन् जस्लाइ “ मत पूजा “ भनिन्छ ।
५.२. यसरी हजारौंको संख्यामा चिराक बालेर बाजागाजाका साथ लायकुमा जम्मा भई प्रस्थान गरेर रक्तचन्दन वनको फेदीमा अबस्थित जलेश्वर शिवलिंग को पूजा गर्दछन् ।
५.३. यो जलेश्वर शिवलिंग चण्डेश्वरी मन्दिर बाट उत्तर पूर्व दिशामा रक्तचन्दन वनको फेदीमा अबस्थित छ ।
५.४. यसरी पहिले जलेश्वर शिवलिंग को पूजा गरी महादेव को साथ पाई चण्डेश्वरी को पूजा गर्दा सर्बोत्तम फल प्राप्त हुन्छ भन्ने मान्यता छ ।
५.५. यहॉ अर्को एउटा जनबिश्वास के पनि छ भने यस जलेश्वर शिवलिंग को नजिकैको खोलामा स्नान गरी शिवलिंग को पूजा गर्दा बच्चाहरु तुहिने हुंदैन भन्ने मान्यता छ ।
५.६. त्यस्कारण यस मत पूजामा धेरै महिलाहरुले पनि भाग लिईरहेका हुन्छन् । खासगरेर बच्चा तुहिएका महिलाहरु उक्तदिन खोलामा स्नान गरी जलेश्वर शिवलिंग को पूजा गर्छन् ।
६.. यस जात्रा को अर्को बिशेषता भनेको तीनधारामा तैयार पारिएको ख़ाली रथ चण्डीपूर्णिमा को दिन चालिस पचास ब्यक्तिहरुले बोकेर चण्डेश्वरी मन्दिर मा मूर्ति लिन पुर्याउंदा को रमाइलो लाई लिईन्छ ।
६.१. यहॉ तीनधाराबाट रथ उठाउनु भन्दा पहिले रथ बनाउने , रथ बोक्ने , बाजा बजाउने , आदि सबै लाई पान सुपारी बॉडेर टिका लगाई सम्मान गरिन्छ ।
६.२. यसरी रथ बनाउने , रथ बोक्ने , बाजागाजा बजाउने सबैलाई सम्मान गरेपछि मात्र रथ उठाउने यो प्रथा पनि बिशेष लाग्दछ ।
६.३. यो रथ उठाएर लानु भन्दा पहिले कान फट्टा जोगीहरु बाट एउटा सेतो रंगको भेडा वलि चढाएर तान्त्रिक पूजा गर्दछन् ।
६.४. यसरी खाली रथ उठाएर लान पनि यहॉ सम्मान गर्ने , बिशेष पूजा गर्ने, र स्वागत सत्कार गर्ने प्रथा छ जुन बिशेष नै मान्न सकिन्छ ।
७.. चण्डीपूर्णिमा को राती चण्डेश्वरी शक्ति पीठ मा द्यो छेंबाट लगेर राखिएको मूर्तिमा पूजा सम्पन्न गरी रथमा प्रतिस्थापन गर्दा पूजा गर्नेहरु को घुईंचो लाग्दछ ।
७.१. द्यो छेंबाट लगेर चण्डेश्वरी शक्ति पीठ मा राखिएको मूर्ति मा प्रसस्त शक्ति सृजना हुने र शक्ति प्राप्त हुन्छ भन्ने मान्यता भएको हुंदा यसरी पूजा गर्ने भक्तजनहरुको भीड़ लाग्दछ ।
७.२. यसरी शक्ति सृजना भएको बेलामा आफुले पनि सम्हय, ख्येसगं, पंचमकार, र अझ कत्तिले त पशु वलि चढाएर पूजा गर्दा शक्ति प्राप्त हुन्छ भन्ने जनबिश्वास छ ।
७.३. कत्तिले त कारण थाहा नभएता पनि भीड लागेर पूजा गरिरहेको पाईन्छ ।
जे जस्तो भएपनि यस्बाट शक्ति पाउने मान्यता छ ।
८.. यस जात्रा मा अर्को बिशेषता चण्डीपूर्णिमा को भोलिपल्ट प्रतिपदा को दिन रथ यात्रा गरेर वकुटोल को दैत्य लोहं ( दैत्य ढुंगा ) भन्ने ठाउंमा पुगेपछि देखिन्छ ।
८.१. यो त्यो ठाउं हो जहॉ युद्ध भूमिबाट भागेको चण्डासुर दैत्य लाई चण्डेश्वरी माईले भेट्टाएर बध गरेर गाडिएको ठाउं को प्रतीक को रुपमा ढुंगा राखिएको मानिन्छ ।
८.२. त्यस्कारण त्यहॉ पुगेपछि चण्डेश्वरी माईको ठूलो स्वागत सत्कार हुन्छ ।
—१. पहिले राजोपाध्याय बाट स्वागत सत्कार हुन्छ ।
—२. सोही ठाउंमा भोछिभोया खलकहरुका कन्या कुमारीहरु द्वारा लसकुस गरेर स्वागत सत्कार गर्दछन् ।
—३. त्यस्पछि मात्र खड्ग लिएर प्रधान कार्यकर्ता द्वारे रथमा सामेल हुन्छन् ।
—४. यहींबाट चण्डेश्वरी को छोपेको घुम्तो उघारेर बजार परिक्रमा गराईन्छ ।
८.३. बजारमा रथ परिक्रमा गर्दा फेरी घर घरबाट पूजा आउंछ ।
८.४. बजार परिक्रमा गरेर लायकुबाट रथ फर्काएर वकुटोल को निर्यात चम्पाल भन्ने ठाउंमा रथ पुगेपछि जात्रा बिसर्जन हुन्छ ।
९.. जात्रा बिसर्जन भएपछि बेलुकितिर कलंदान वा कलेदान हुन्छ ।यस्लाई जात्रा को अन्तिम र ज्यादै महत्वपूर्ण अवसरको रुपमा लिईन्छ ।
९.१. यो कलंदान वा कलेदान को बिशेषता भनेको यहॉ ठूलो पूजा मा वलि चढाएको बोकाको मासु , फलफुलहरु, बिस्कुटहरु , केराउ , मिठाई , रोटिहरु , आदि चण्डेश्वरी को नाममा अर्पण गरेर प्रसादको रुपमा बॉढिन्छ ।
९.२. त्यस्बेलाको सो प्रसाद प्राप्त गर्न र आकाश बाट तल झर्दा भुईंमा खस्नु भन्दा पहिले टिपेर उठाउनेहरु को होडबाजी र तछाडमछाड गरेर रमाइलो गर्दछन् ।सबै को हातहरु नाचिरहेको जस्तो देखिन्छ ।
९.३. यसरी प्राप्त भएको प्रसाद लाई भक्तजनहरु शौभाग्य को प्रतीक मान्दछन् ।
९.४. त्यस्मा झन चण्डेश्वरी मा वलि चढाएको बोकाको टाउको को सिउ भेट्टायो भने मनोकॉन्छा पूर्ण हुन्छ भन्ने जनबिश्वास छ ।
९,५. यसरी यो प्रसाद बितरण र यस्को महत्व सम्झाउने बिशेष काम भएको छ ।
त्यस्पछि मूर्ति लाई दुई चार जना पुजारीहरु मिलेर कॉधमा बोकेर चण्डेश्वरी को द्यो छेंमा भित्र्याएर त्यस्को लगतै द्यो छे मा पूजा गरेर कन्याहरु बाट लसकुस गरेर भित्र्याईन्छ ।
जय चण्डेश्वरी माई !
वनेपा वासीहरु लाई शक्ति दिउन् र रक्षा प्रदान गरुन् ।
भक्तजनहरु को आकांक्षा पूर्ण होस् ।


Text : Badri Nath Kayastha

Latest Chandeshwori Jatra Video

May 18, 2019

Begins and Ends Date

  • Days : 3 day(s)
  • Begins : 14th day (Bright fortnight)
  • Main : 15th day (Bright fortnight)
  • Ends : 1st day (Dark fortnight)
  • Month : Bachhala ( 7th month in the lunar Nepal Era calendar)
  • Location

  • Location : Chandeshwori
  • City : Banepa
  • Country : Nepal
  • Language(s)

  • Nepal Bhasa , Nepali , English


  • Chandeshwori Jatra Playlist


    Related


    Country


    Language(s)


    Nepal Bhasa
    Nepali
    English

    Text Source


    Culture(s)


    Chandeshwori Jatra Videos



    Gunla Month


    Mataya Bungamati
    Ma: taya | Bungamati
    Sawal Lakhe Dance
    Lakhe Dance | Sawal Bahal
    Nag Panchami
    Nag Panchami
    Gunla Parva
    Gunla Parva
    Kumbheshwar Mela
    Kumbheshwar Mela

    Culture